Kadın Kooperatiflerine Devlet Desteği: Kapsam, Etki ve Gelecek Perspektifleri, Kadınların ekonomik ve sosyal hayattaki konumlarını güçlendirme hedefi, çağdaş kalkınma politikalarının temel taşlarından biridir. Bu bağlamda, kadın kooperatifleri, toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamanın, kadın istihdamını artırmanın ve yerel kalkınmayı desteklemenin önemli araçlarından biri olarak öne çıkmaktadır.

Kadın Kooperatiflerine Devlet Desteği: Kapsam, Etki ve Gelecek Perspektifleri

Kadınların ekonomik ve sosyal hayattaki konumlarını güçlendirme hedefi, çağdaş kalkınma politikalarının temel taşlarından biridir. Bu bağlamda, kadın kooperatifleri, toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamanın, kadın istihdamını artırmanın ve yerel kalkınmayı desteklemenin önemli araçlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Kendi potansiyellerini bir araya getirerek ortak değer yaratan bu yapılar, özellikle kırsal ve dezavantajlı bölgelerde kadınlar için yeni bir umut kapısı aralamaktadır.

Ancak bu yapıların sürdürülebilirliği ve etkinliği, çoğu zaman devletin sağladığı destek mekanizmalarına bağlıdır. Kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi, finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması ve pazarla buluşmalarının sağlanması gibi konularda devlet desteği hayati bir rol oynamaktadır. Bu derinlemesine analiz, Türkiye’de kadın kooperatiflerine yönelik devlet desteklerinin kapsamını, bu desteklerin yarattığı somut etkileri, karşılaşılan zorlukları ve geleceğe yönelik perspektifleri, yetkin bir bakış açısıyla inceleyecektir. Amacımız, kadın kooperatiflerinin Türkiye’nin kalkınma yolculuğundaki yerini ve devletin bu alandaki stratejik rolünü kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktır.

I. Kadın Kooperatifleri: Tanım, Misyon ve Önemi

Kadın kooperatifleri, sadece ekonomik birer oluşum olmanın ötesinde, kadınların ortak hedefler doğrultusunda bir araya gelerek dayanışma ve işbirliği ruhuyla hareket ettikleri, sosyo-ekonomik güçlenme platformlarıdır. Bu yapılar, kadınların kendi potansiyellerini keşfetmelerine, becerilerini geliştirmelerine ve toplumsal hayatta daha görünür olmalarına olanak tanır.

A. Tanım ve Amaç

Kadın kooperatifleri, kadınların gönüllü olarak bir araya gelerek, ortak ekonomik, sosyal ve kültürel hedeflere ulaşmak amacıyla kurdukları, demokratik bir şekilde yönetilen, sermayesi ortaklar tarafından sağlanan ve kar amacı gütmeyen veya karı ortaklarına dağıtılan tüzel kişiliklerdir. Temel amaçları arasında şunlar yer alır:

• Ortak Üretim, Pazarlama ve Hizmet Sunumu Faaliyetleri: El sanatları, gıda ürünleri, tekstil, tarımsal ürünler gibi çeşitli alanlarda ortak üretim yaparak maliyetleri düşürmek, ürün kalitesini artırmak ve daha geniş pazarlara erişim sağlamak. Ortak pazarlama stratejileri geliştirerek ürün ve hizmetlerini daha etkin bir şekilde tanıtmak.
• Girişimcilik Potansiyelinin Açığa Çıkarılması: Kadınların bireysel girişimcilik yeteneklerini bir araya getirerek, kolektif bir güçle daha büyük projelere imza atmalarını sağlamak. Özellikle risk alma konusunda tereddüt eden kadınlar için güvenli bir başlangıç platformu sunmak.

B. Sosyo-Ekonomik Güçlenme Aracı Olarak Rolleri

Kadın kooperatifleri, kadınların sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal olarak da güçlenmelerinde kilit bir rol oynar:

• Kadın İstihdamının Artırılması ve İşgücüne Katılımın Teşviki: Özellikle kırsal bölgelerde veya geleneksel iş imkanlarının kısıtlı olduğu yerlerde kadınlar için yeni iş alanları yaratır. Ev eksenli çalışmayı kurumsal bir yapıya dönüştürerek kadınların kayıt dışı ekonomiden kurtulmalarına yardımcı olur.
• Kadınların Karar Alma Mekanizmalarındaki Etkinliğinin Yükseltilmesi: Kooperatiflerin demokratik yapısı sayesinde kadınlar, yönetim süreçlerine aktif olarak katılır, kendi işlerinin ve geleceklerinin sorumluluğunu üstlenirler. Bu deneyim, onların toplumsal ve siyasal karar alma süreçlerine katılımlarını da olumlu yönde etkiler.
• Yoksullukla Mücadele ve Gelir Eşitsizliğinin Azaltılması: Kadınların kendi gelirlerini elde etmelerini sağlayarak hane ekonomisine doğrudan katkıda bulunmalarına olanak tanır. Bu durum, yoksulluk sınırının altında yaşayan ailelerin refah düzeyini artırırken, gelir dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmaya yardımcı olur.

C. Toplumsal Katkılar

Kadın kooperatiflerinin etkisi bireysel ve aile düzeyinin ötesine geçerek daha geniş toplumsal faydalar yaratır:

• Kırsal Kalkınmaya Destek ve Göçün Önlenmesi: Kırsal bölgelerde ekonomik faaliyetleri canlandırarak ve istihdam yaratarak, özellikle genç kadınların şehirlere göçünü azaltır. Kırsal yaşamın sürdürülebilirliğini destekler.
• Yerel Ekonomilerin Canlanması: Yöresel ürünlerin değerlenmesi, yerel hammaddelerin kullanılması ve yerel pazarların güçlenmesiyle bölge ekonomisine dinamizm katar. Turizm potansiyeli olan bölgelerde el sanatları ve yöresel gıda üretimiyle turizme katkıda bulunur.
• Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Farkındalığının Artırılması: Kadınların ekonomik bağımsızlığını kazanması ve toplumsal hayatta daha aktif rol alması, cinsiyet kalıp yargılarının kırılmasına ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda farkındalığın artmasına önemli katkı sağlar. Kadınların kendi güçlerini keşfetmeleri, diğer kadınlara da ilham verir.

II. Devlet Desteğinin Gerekçesi ve Temel Yaklaşım

Kadın kooperatiflerinin sunduğu bu geniş yelpazedeki faydalara rağmen, kuruluş ve gelişim süreçlerinde karşılaştıkları engeller, devlet desteğini kaçınılmaz kılmaktadır. Devlet, bu engelleri aşmalarına yardımcı olarak, kooperatiflerin tam potansiyellerine ulaşmasını sağlamayı hedeflemektedir.

A. Kadın Kooperatiflerinin Karşılaştığı Zorluklar

Kadın kooperatifleri, genellikle sınırlı kaynaklarla yola çıktıkları için birçok yapısal ve operasyonel zorlukla karşı karşıya kalırlar:

• Finansmana Erişim Sorunları ve Sermaye Eksikliği: Bankalar ve finans kuruluşları nezdinde teminat yetersizliği, kredi süreçlerinin karmaşıklığı ve başlangıç sermayesi eksikliği, kooperatiflerin en temel sorunlarındandır. Bu durum, üretim kapasitesini artırma, yeni teknolojilere yatırım yapma ve pazarlama faaliyetlerini genişletme imkanlarını kısıtlar.
• Pazarlama, Tanıtım ve Dağıtım Kanallarındaki Yetersizlikler: Üretilen ürün ve hizmetlerin geniş kitlelere ulaştırılması, markalaşma stratejilerinin geliştirilmesi ve etkili dağıtım ağlarının oluşturulması, genellikle profesyonel bilgi ve yüksek maliyet gerektirir. Kooperatifler, bu konularda çoğu zaman yetersiz kalır.
• Yönetim Becerileri, Girişimcilik ve Teknoloji Kullanımı Konularında Eğitim Eksikliği: Kooperatif üyeleri genellikle üretim becerilerine sahip olsalar da, işletme yönetimi, finansal okuryazarlık, dijital pazarlama ve modern üretim teknolojileri konularında bilgi ve deneyim eksikliği yaşayabilirler. Bu durum, kooperatiflerin kurumsallaşmasını ve rekabet gücünü olumsuz etkiler.
• Bürokratik Süreçler ve Yasal Mevzuatın Karmaşıklığı: Kooperatif kuruluşu, yasal yükümlülükler, izin süreçleri ve vergi mevzuatı gibi konulardaki bürokratik engeller, özellikle bu konularda deneyimi olmayan kadınlar için caydırıcı olabilir.

B. Sürdürülebilirlik ve Rekabet Gücü İçin Destek İhtiyacı

Bu zorluklar göz önüne alındığında, devlet desteği kadın kooperatiflerinin ayakta kalması ve gelişmesi için kritik bir öneme sahiptir:

• Kuruluş Aşamasında ve Gelişim Sürecinde Dış Desteğin Kritik Rolü: Başlangıç sermayesi, ilk ekipman alımı ve ilk pazarlama faaliyetleri için sağlanan destekler, kooperatiflerin hayata geçmesini sağlar. Daha sonraki süreçlerde ise büyüme, kapasite artırımı ve yeni pazarlara açılma için dış destek vazgeçilmezdir.
• Pazar Dinamiklerine Uyum Sağlama ve Ölçek Ekonomisi Oluşturma Gerekliliği: Küreselleşen ve rekabetçi piyasalarda ayakta kalabilmek için kooperatiflerin sürekli olarak ürünlerini ve iş modellerini yenilemeleri, kalite standartlarını yükseltmeleri ve daha büyük üretim hacimlerine ulaşarak ölçek ekonomisi avantajlarından yararlanmaları gerekir. Devlet desteği, bu dönüşüm süreçlerini hızlandırır.

C. Ulusal ve Uluslararası Politikalarla Uyum

Kadın kooperatiflerine verilen destek, ulusal ve uluslararası kalkınma hedefleriyle de doğrudan ilişkilidir:

• Kalkınma Planları ve Hükümet Programlarındaki Yerleri: Türkiye’nin kalkınma planlarında ve hükümet programlarında kadın istihdamının artırılması, kırsal kalkınmanın desteklenmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması temel hedefler arasında yer alır. Kadın kooperatifleri, bu hedeflere ulaşmada önemli bir araç olarak konumlandırılır.
• Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (Özellikle SKH 5: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği): BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nin (SKH) 5. maddesi olan “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği”, kadınların ekonomik hayata tam ve etkin katılımını, liderlik fırsatlarına eşit erişimini vurgular. Kadın kooperatifleri, bu hedefin gerçekleştirilmesinde somut adımlar atılmasını sağlar. Ayrıca, yoksulluğa son (SKH 1), nitelikli eğitim (SKH 4), insana yakışır iş ve ekonomik büyüme (SKH 8) gibi diğer hedeflere de katkıda bulunurlar.

III. Türkiye’deki Mevcut Devlet Destek Mekanizmaları ve Programları

Türkiye’de kadın kooperatiflerinin güçlenmesi ve sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla çeşitli kamu kurumları ve kuruluşları tarafından geniş bir yelpazede destek mekanizmaları sunulmaktadır. Bu destekler, finansmandan eğitime, pazarlamadan bürokratik kolaylıklara kadar kooperatiflerin her aşamasına hitap etmektedir.

A. Hibe ve Finansman Destekleri

Kadın kooperatiflerinin en temel ihtiyaçlarından biri olan finansmana erişim, çeşitli kurumlar aracılığıyla sağlanan hibe ve kredi programları ile karşılanmaya çalışılmaktadır.

• 1. KOSGEB Destekleri: Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), kadın girişimciliğini ve kooperatifçiliği destekleyen en önemli kuruluşlardan biridir.
  • Girişimcilik Destek Programları: Yeni iş kuracak kadınlara yönelik eğitimler ve iş planı hazırlama süreçlerinde rehberlik sunar. İş kurma süreçlerinde makine-ekipman alımı, kuruluş giderleri ve işletme giderleri için geri ödemesiz hibe ve düşük faizli kredi imkanları sağlar. Özellikle “Geleneksel Girişimci Destek Programı” ve “İleri Girişimci Destek Programı”, kadın kooperatiflerinin kuruluş aşamasındaki finansman ihtiyaçlarını karşılamada kritik rol oynar.
  • KOBİ Gelişim Destek Programları (KOBİGEL): Mevcut kadın kooperatiflerinin kapasitelerini artırmalarına, teknolojik yenilikler yapmalarına, üretim süreçlerini iyileştirmelerine ve uluslararası pazarlara açılmalarına yönelik proje bazlı hibe destekleri sunar. Danışmanlık, test ve analiz, belgelendirme, yurt dışı pazarlama ve fuar katılımı gibi alanlarda önemli katkılar sağlar.
• 2. Tarım ve Orman Bakanlığı Kırsal Kalkınma Destekleri (Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı – KKYDP): Özellikle kırsal bölgelerde faaliyet gösteren ve tarımsal üretimle uğraşan kadın kooperatifleri için önemli bir finansman kaynağıdır.
  • Ekonomik Yatırımlar ve Altyapı Projelerine Hibe Destekleri: Tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması, paketlenmesi gibi konulardaki tesis yatırımlarına, makine-ekipman alımlarına ve tarımsal altyapı projelerine hibe desteği sağlanır. Bu, kooperatiflerin katma değerli ürünler üretmesine olanak tanır.
  • Kırsal Turizm, El Sanatları ve Yöresel Ürünlerin Geliştirilmesi: Kırsal kalkınma kapsamında, kadın kooperatiflerinin yöresel el sanatları ürünlerini geliştirmeleri, kırsal turizm faaliyetleri yürütmeleri ve coğrafi işaretli ürünler üretmeleri için projeler desteklenir.
• 3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Projeleri: Kadınların sosyal entegrasyonunu ve ekonomik bağımsızlığını hedefleyen özel projeler ve mikro kredi programları sunulur.
  • Kadınların Sosyal Entegrasyonuna Yönelik Özel Projeler: Dezavantajlı bölgelerdeki kadınların kooperatifler aracılığıyla istihdama katılmasını teşvik eden, sosyal destek ve rehberlik içeren projeler yürütülür.
  • Mikro Kredi ve Sosyal Yardımlaşma Fonları: Küçük ölçekli finansman ihtiyaçları için mikro kredi imkanları sunularak, kadınların kendi işlerini kurmaları veya mevcut kooperatiflerinin küçük ölçekli ihtiyaçlarını karşılamaları desteklenir.
• 4. Kalkınma Ajansları ve Avrupa Birliği Fonları: Bölgelerin kalkınma önceliklerine göre şekillenen ve genellikle proje bazlı çalışan desteklerdir.
  • Bölgesel Kalkınma Projeleri Kapsamında Sağlanan Hibe ve Teknik Destekler: Her bölgenin kendi Kalkınma Ajansı, kadın kooperatiflerinin bulunduğu bölgenin kalkınma stratejilerine uygun projelere hibe ve teknik destek sağlar. Bu destekler, genellikle yenilikçilik, istihdam yaratma ve rekabet gücünü artırma odaklıdır.
  • IPA Fonları ve Diğer Uluslararası Programlar: Avrupa Birliği’nin Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) fonları ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından yürütülen projeler, kadın kooperatiflerinin kapasite geliştirme, uluslararası işbirliği ve standartlara uyum süreçlerini destekler.

B. Eğitim ve Kapasite Geliştirme Programları

Finansal desteğin yanı sıra, kadın kooperatiflerinin bilgi ve beceri eksikliklerini gidermek, kurumsal kapasitelerini artırmak için çeşitli eğitim programları düzenlenmektedir.

• Girişimcilik, Finans Yönetimi ve Pazarlama Eğitimleri: KOSGEB, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve yerel yönetimler işbirliğiyle kadın kooperatifi üyelerine yönelik olarak iş planı hazırlama, maliyet analizi, bütçeleme, dijital pazarlama stratejileri ve satış teknikleri konularında eğitimler verilir.
• Üretim Teknikleri, Kalite Standartları ve Sertifikasyon Süreçleri: Tarım ve Orman Bakanlığı, TSE gibi kurumlar aracılığıyla, ürün kalitesini artırmaya yönelik modern üretim teknikleri, gıda güvenliği standartları (ISO, HACCP), organik tarım sertifikasyonları ve coğrafi işaret tescili konularında eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunulur.
• Dijital Okuryazarlık ve E-ticaret Eğitimleri: Kadın kooperatiflerinin dijitalleşme sürecine adaptasyonunu sağlamak amacıyla, e-ticaret platformlarının kullanımı, sosyal medya yönetimi, dijital pazarlama araçları ve online satış stratejileri konularında eğitimler düzenlenir. Bu eğitimler, kooperatiflerin geleneksel pazarların ötesine geçmesini sağlar.

C. Pazarlama, Tanıtım ve Satış Destekleri

Üretilen ürünlerin pazara ulaşması ve tüketicilerle buluşması, kadın kooperatiflerinin sürdürülebilirliği için hayati önem taşır.

• Fuarlara Katılım ve Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi: Ticaret Bakanlığı, yerel yönetimler ve KOSGEB gibi kurumlar, kadın kooperatiflerinin ulusal ve uluslararası fuarlara katılım maliyetlerini (stant kirası, ulaşım vb.) karşılayarak ürünlerini geniş kitlelere tanıtma fırsatı sunar. Ayrıca, katalog, broşür gibi tanıtım materyallerinin hazırlanmasına destek verilir.
• E-ticaret Platformlarına Entegrasyon ve Çevrimiçi Satış Kanallarının Güçlendirilmesi: Kooperatiflerin kendi e-ticaret sitelerini kurmaları veya mevcut büyük e-ticaret platformlarında (örneğin Hepsiburada, Trendyol) mağaza açmaları için teknik destek ve eğitim sağlanır. Dijital pazarlama kampanyalarıyla çevrimiçi görünürlükleri artırılır.
• Markalaşma ve Kurumsal Kimlik Oluşturma Süreçlerine Danışmanlık: Kooperatiflerin ürünlerine özgü markalar yaratmaları, logo ve ambalaj tasarımları geliştirmeleri için profesyonel danışmanlık hizmetleri sunulur. Bu, ürünlerin pazar değerini ve tanınırlığını artırır.

D. Yasal ve Bürokratik Kolaylıklar

Devlet, kooperatiflerin kuruluş ve işleyiş süreçlerini kolaylaştırarak bürokratik engelleri azaltmayı hedefler.

• Kooperatif Kuruluş Süreçlerinde Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetleri: Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü ve yerel Ticaret İl Müdürlükleri, kooperatif kuruluşu için gerekli yasal prosedürler, evrak hazırlığı ve tüzük oluşturma konularında ücretsiz danışmanlık ve rehberlik hizmetleri sunar.
• Vergi Avantajları ve Muafiyetler: Belirli şartları taşıyan kadın kooperatiflerine, kurumlar vergisi, KDV gibi bazı vergi kalemlerinde muafiyetler veya indirimler sağlanarak mali yükleri hafifletilir. Bu teşvikler, kooperatiflerin finansal sürdürülebilirliğine önemli katkı sağlar.
• Kamu Alımlarında Önceliklendirme Mekanizmaları: Kamu kurum ve kuruluşlarının belirli ürün ve hizmet alımlarında kadın kooperatiflerine öncelik tanınması veya belirli oranlarda kota ayrılması gibi düzenlemeler, kooperatiflerin istikrarlı pazar bulmalarına yardımcı olur.

IV. Devlet Desteğinin Kadın Kooperatiflerine Etkileri ve Başarı Örnekleri

Devletin sağladığı bu kapsamlı destekler, kadın kooperatiflerinin hem ekonomik hem de sosyal alanda önemli başarılar elde etmesine zemin hazırlamıştır. Bu başarılar, kadınların yaşam kalitesini artırmakla kalmayıp, aynı zamanda yerel ekonomilere ve toplumsal kalkınmaya da somut katkılar sunmuştur.

A. Ekonomik Bağımsızlığın Artması

Devlet destekleri sayesinde kadın kooperatifleri, üyelerinin ekonomik bağımsızlıklarını kazanmalarında kritik bir rol oynamıştır:

• Kadınların Kendi Gelirlerini Elde Etme ve Hane Ekonomisine Katkı Sağlama Kapasitesinin Yükselmesi: Üretim ve pazarlama faaliyetleri sayesinde kadınlar, kendi emeklerinin karşılığını alarak düzenli gelir elde etmeye başlamışlardır. Bu gelirler, hane halkı bütçesine doğrudan katkı sağlayarak ailelerin yaşam standartlarını yükseltmiş, çocukların eğitim ve sağlık gibi temel ihtiyaçlarına daha fazla kaynak ayrılmasını mümkün kılmıştır.
• Kırsal Bölgelerde Gelir Kaynaklarının Çeşitlenmesi: Özellikle tek tip tarımsal faaliyetlere bağımlı olan kırsal bölgelerde, kadın kooperatifleri el sanatları, yöresel gıda üretimi, kırsal turizm gibi alternatif gelir kaynakları yaratarak ekonomik çeşitliliği artırmış, mevsimlik işsizliğin etkilerini azaltmıştır.

B. İstihdam Oluşturma ve Kırsal Kalkınma

Kadın kooperatifleri, işsizlikle mücadelede ve kırsal alanların canlanmasında önemli birer aktör haline gelmiştir:

• Yeni İş Alanlarının Yaratılması ve Bölgesel İşsizliğin Azaltılması: Kooperatifler, özellikle kadınlar için yeni istihdam kapıları açarak bölgedeki işsizlik oranlarının düşürülmesine katkıda bulunmuştur. Bu sadece kooperatif üyeleri için değil, aynı zamanda hammadde tedarikçileri, nakliye hizmeti verenler gibi yan sektörler için de dolaylı istihdam yaratmıştır.
• Kırsal Bölgelerdeki Kadınların Ekonomik ve Sosyal Yaşama Entegrasyonu: Kooperatifler, kırsal kesimde yaşayan ve genellikle ev içinde sınırlı kalan kadınların sosyal çevrelerini genişletmelerini, iş hayatında deneyim kazanmalarını ve toplumsal hayata daha aktif bir şekilde katılmalarını sağlamıştır. Bu durum, kırsalda yaşayan kadınların özgüvenlerini artırmıştır.

C. Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Katkı

Kooperatifler, kadınların toplumsal statüsünü güçlendirerek cinsiyet eşitliği hedeflerine ulaşmada somut adımlar atmıştır:

• Kadınların Toplumsal Statülerinin Güçlenmesi ve Özgüvenlerinin Artması: Ekonomik bağımsızlık ve iş hayatındaki başarılar, kadınların aile içinde ve toplumda daha saygın bir konum elde etmelerini sağlamıştır. Kendi ayakları üzerinde durabilen, üreten ve karar alan kadınlar, özgüvenleri artmış bireyler olarak topluma daha fazla katkı sunmaktadır.
• Toplumsal Karar Alma Süreçlerinde Kadınların Daha Aktif Rol Alması: Kooperatiflerin demokratik yönetim yapısı, kadınların karar alma becerilerini geliştirmelerini sağlamıştır. Bu deneyim, onların yerel yönetimlerde, sivil toplum kuruluşlarında ve diğer toplumsal platformlarda daha fazla söz sahibi olmalarına zemin hazırlamıştır.

D. Seçilmiş Başarı Hikayeleri

Türkiye’nin dört bir yanında, devlet destekleriyle güçlenmiş ve ilham veren birçok kadın kooperatifi bulunmaktadır. Bu hikayeler, desteğin somut çıktılarını gözler önüne sermektedir:

Doğu Anadolu’dan “Güneşin Kadınları Tarımsal Kalkınma Kooperatifi”: Kırsal bir bölgede lavanta ve tıbbi aromatik bitki yetiştiriciliği yapan bu kooperatif, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın KKYDP kapsamında aldığı hibe desteğiyle modern bir damıtma tesisi kurmuştur. KOSGEB’den aldığı pazarlama desteğiyle ürünlerini ulusal e-ticaret platformlarına taşıyan kooperatif, lavanta yağı, hidrosol ve sabun gibi katma değerli ürünler üretmektedir. Bu sayede bölgedeki 30’dan fazla kadına düzenli istihdam sağlamış, köyden kente göçü tersine çevirerek yerel ekonomiye büyük katkı sunmuştur.

Ege’den “Zeytin Ağacının Gölgesindeki Eller Üretim ve İşletme Kooperatifi”: Zeytin ve zeytinyağı üretiminde faaliyet gösteren bu kooperatif, KOSGEB’in Girişimcilik Destek Programı ile kurulmuş, ardından KOBİGEL destekleriyle zeytin işleme kapasitesini artırmıştır. Kalkınma Ajansı’nın desteğiyle markalaşma çalışmalarını tamamlayan kooperatif, yöresel zeytinyağlarını coğrafi işaretle tescil ettirerek hem ürünlerinin değerini artırmış hem de uluslararası fuarlarda Türkiye’yi temsil etmiştir. Kooperatif, 20’ye yakın kadına gelir kapısı olurken, bölgenin zeytin tarımına modern ve sürdürülebilir bir bakış açısı getirmiştir.

Karadeniz’den “Yeşil Vadi El Sanatları ve Turizm Kooperatifi”: Geleneksel Karadeniz el sanatları ve yöresel dokumaları yaşatmayı hedefleyen bu kooperatif, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın sosyal entegrasyon projeleri kapsamında eğitim ve mikro kredi desteği almıştır. KOSGEB’in e-ticaret eğitimleriyle ürünlerini internet üzerinden pazarlamaya başlamış, yerel fuarlarda stant açma destekleriyle de tanıtımını güçlendirmiştir. Kooperatif, bölgedeki yaşlı kadınların unutulmaya yüz tutmuş el sanatlarını genç nesillere aktarmasını sağlamış, aynı zamanda yöresel turizme katkıda bulunarak bölgeye yeni bir çekim merkezi kazandırmıştır. Şu anda 15 kadın üyesiyle aktif olarak üretim yapmaktadır.

V. Mevcut Durumun Analizi, Zorluklar ve Gelecek Perspektifleri

Devlet desteğinin kadın kooperatifleri üzerindeki olumlu etkileri yadsınamaz olsa da, mevcut sistemin daha da iyileştirilmesi ve karşılaşılan bazı zorlukların aşılması gerekmektedir. Geleceğe yönelik stratejiler, bu yapıların tam potansiyeline ulaşması için hayati önem taşımaktadır.

A. Desteğin Yeterliliği ve Erişilebilirlik Sorunları

Mevcut destek programlarının kapsamlı olmasına rağmen, bazı temel sorunlar etkinliği kısıtlamaktadır:

• Destek Programlarının Karmaşıklığı ve Başvuru Süreçlerindeki Zorluklar: Farklı kurumlar tarafından sunulan destek programlarının kendine özgü başvuru koşulları, formlar ve prosedürleri, özellikle kırsal kesimdeki veya eğitim seviyesi düşük kadın kooperatifi üyeleri için anlaşılması ve uygulanması zor bir süreç haline gelmektedir. Bu durum, potansiyel faydalanıcıların desteklere erişimini kısıtlamaktadır.
• Farklı Destek Mekanizmaları Arasındaki Koordinasyon Eksikliği: KOSGEB, Tarım ve Orman Bakanlığı, Kalkınma Ajansları gibi birçok kurumun ayrı ayrı destek sağlaması, zaman zaman mükerrer desteklere yol açarken, daha sıklıkla da kooperatiflerin hangi desteğe başvuracakları konusunda kafa karışıklığı yaşamasına neden olmaktadır. Kurumlar arası bilgi paylaşımı ve entegre bir yaklaşım eksikliği hissedilmektedir.
• Bölgeler Arası Destek Dağılımındaki Dengesizlikler: Destek programlarının dağılımı ve etkinliği, bölgeler arasında farklılık gösterebilmektedir. Bazı bölgelerdeki kooperatifler, yerel yönetimlerin veya sivil toplum kuruluşlarının aktif desteğiyle daha fazla imkandan yararlanırken, diğer bölgelerde bu imkanlara erişim daha kısıtlı kalabilmektedir.

B. Sürdürülebilirlik ve Ölçeklenebilirlik Engelleri

Devlet desteği başlangıçta önemli bir ivme sağlasa da, kooperatiflerin uzun vadede kendi ayakları üzerinde durabilmeleri için ek engeller bulunmaktadır:

• Destek Sonrası Finansman ve Pazar Bulma Zorlukları: Hibe veya kredi desteği sona